W tej drugiej katechezie jubileuszowej chcemy w duchu wiary pochylić się nad tajemnicą Kościoła sięgając do źródła czyli Pisma Świętego, które już w Starym Testamencie, poprzez wyraźne i bardzo sugestywne obrazy, zapowiada Kościół, ukazując różne aspekty jego natury i działania.
Zauważmy na początku, że słowo „Kościół”, tak dobrze nam znane, pochodzi z Pisma Św. i jest naszym polskim tłumaczeniem hebrajskiego słowa qāhāl, które w Starym Testamencie oznacza „zgromadzenie Ludu Bożego” w czasie jego wędrówki do Ziemi Obiecanej (por. Wj 19), oraz jego greckiego odpowiednika ekklēsia, które w Nowym Testamencie również oznacza „zgromadzenie”, „zwołanie”, (por. Mt 16,18; 18,17). W świetle Pisma Świętego, „Kościół” jest więc „zgromadzeniem”, „wspólnotą”, ludem, który Bóg zwołuje ze wszystkich krańców ziemi, aby utworzyć z nich wspólnotę tych wszystkich, którzy przez wiarę i Chrzest stają się dziećmi Bożymi i świątynią Ducha Świętego (por. KKKK 147).
Nie ma wątpliwości, że już w księgach Starego Testamentu, poczynając od tych najstarszych, wspólnota Kościoła była obecna w odwiecznym zamyśle Bożym, była obecna w idei Ludu Bożego. Kościół został zapowiedziany w zgromadzeniu Izraela na pustyni, we wspólnocie zgromadzonej wokół Namiotu Spotkania, a starotestamentalne ofiary zapowiadają ofiarę eucharystyczną. Wspólnotę Kościoła można widzieć w wielu starotestamentalnych obrazach, z których najważniejsze to: Lud Boży, Zgromadzenie Izraela na pustyni i Namiot Spotkania, Winnica Pańska, Boża Owczarnia, Arka Pana, Miasto Boże, Świątynia Pańska, Królestwo Boże czy Oblubienica Pańska.
Najważniejszym i podstawowym obrazem Kościoła w Starym Testamencie jest obraz, idea, Ludu Bożego. Widzimy to bardzo wyraźnie w drugim opisie powołania Mojżesza, w którym Bóg potwierdza swą wolę wyzwolenia Izraelitów z niewoli egipskiej deklarując jednocześnie, że przyjmuje ich jako „swój lud”: „I wezmę sobie was za mój lud, i będę wam Bogiem, i przekonacie się, że Ja, Pan, Bóg wasz uwolniłem was spod jarzma egipskiego” (Wj 6,7). To przepiękne zapewnienie Boga: „Ja jestem Pan, wasz Bóg” pojawia się tutaj w Biblii po raz pierwszy, ale będzie często powtarzane.
Zgromadzenie Izraela na pustyni to również bardzo ważny obraz Kościoła. Bóg z miłości wybrał Izraela, swój lud, i w cudowny sposób go wyzwolił z niewoli egipskiej, a następnie na Synaju przez pośrednictwo Mojżesza zawarł ze swoim ludem Przymierze, nadając mu niespotykaną godność: „Będziecie szczególną moją własnością pośród wszystkich narodów (…) będziecie Mi królestwem kapłanów i ludem świętym” (Wj 19,5-6). Konstytucja dogmatyczna o Kościele „Lumen Gentium” w drugim rozdziale stwierdza wprost, że „Izrael wedle ciała, wędrujący przez pustynię nazwany już jest Kościołem Bożym (2 Ezd 13,1; por. Lb 20,4; Pwt 23,1nn)”.
Bardzo pięknym obrazem i zapowiedzią Kościoła w kontekście wędrówki Izraela przez pustynię jest także Namiot Spotkania (por. Wj 25-Lb 10), który wskazuje, że Bóg pragnie mieszkać pośród swojego ludu: „Tam się wam objawię, aby stamtąd do was przemawiać” (Wj 29,42). Określenie „Namiot Spotkania” podkreśla dobitnie, że jest to miejsce, w którym Bóg, z własnego wyboru „mieszka” i „spotyka się” z Mojżeszem i z całym Ludem Izraela.
Starotestamentalna zapowiedź Kościoła w obrazie Izraela jako Owczarni, opiera się na codziennym życiu pasterskim, podkreślając głęboką zażyłość i więź, łączącą Owczarnię czyli Izraela z jej Pasterzem, którym jest sam Bóg. Mówią o tym bardzo pięknie Psalmy, np. słynny Psalm 23: „Pan jest moim pasterzem, nie brak mi niczego”, czy Psalm 77,2: „Wiodłeś Twój lud jak trzodę ręka Mojżesza Aarona” (por. także Psalm 78; Ez 34 i inne). Obraz Izraela jako Owczarni podkreśla, że w każdych warunkach pozostaje on Bożą własnością, jest prowadzony przez Boga i oczekuje spełnienia obietnic danym patriarchom i prorokom.
Kolejny obraz w Starym Testamencie, który zapowiada i opisuje Kościół to obraz Winnicy, tak bardzo zakorzeniony w codziennym życiu Izraela, który był i jest krainą winnic (por. Ps 80; Iz 5; 27). Winnica wymaga ciągłej troski dlatego ta metafora podkreśla szczególną pieczę jaką Bóg otacza swój lud, bo jak czytamy w Księdze Proroka Izajasza: „Winnicą Pana Zastępów jest dom Izraela” (por. Iz 5,7) i jest to „szlachetna winnica” (por. Iz 5,2), która pomimo niestrudzonego działaniu Boskiego Ogrodnika, nie zawsze przynosi spodziewany owoc (por. Iz 5,4). Zatem obraz winnicy to też ostrzeżenie aby nie zawieść i przynieść owoc
W tę samą logikę ciągłej, miłującej obecności Boga pośród swojego ludu, wpisują się wszystkie inne wyżej wspomniane starotestamentowe obrazy Kościoła, które go zapowiadają i opisują.
Arka Pana, chociaż płynie po wzburzonych wodach, zapewnia bezpieczne schronienie i jest ocaleniem przed zagładą (por. Rdz 6-9).
Miasto Boże, - Jerozolima jest „miastem wielkiego Króla” (Mt 5,35) i jednoczy wiernych z Nim oraz wszystkich między sobą (Iz 2,2-3; Mi 4,1-2).
Świątynia Pańska, zbudowana z kamieni, przestrzeń kultu i modlitwy (por. 2 Krl 8), zapowiada prawdziwą świątynię Jezusa Chrystusa (por. J 2,20-21) .
Królestwo Boże - wspólnota świętych czy wreszcie Oblubienica Pańska – przepiękny obraz miłości małżeńskiej (por. Jr 2,2; Oz 2,18-22), który swoje wypełnienie znajdzie w Apokalipsie, ostatniej księdze Nowego Testamentu, w pięknym opisie godów Baranka(por Ap 21-22)
Każdy z tych obrazów niesie w sobie niezgłębione bogactwo treści i stopniowo, już w Starym Testamencie, odsłania tajemnicę Kościoła. Różne aspekty Ludu Bożego Wybrania, wyrażone w obrazach są już spojrzeniem w przyszłość, są zapowiedzią Kościoła, Ludu Bożego Nowego Testamentu.